Poprzednia

ⓘ Geografia




Geografia
                                     

ⓘ Geografia

Geografia – nauka przyrodnicza i społeczna zajmująca się badaniem powłoki ziemskiej, jej zróżnicowaniem przestrzennym pod względem przyrodniczym i społeczno-gospodarczym, a także powiązaniami pomiędzy środowiskiem przyrodniczym a działalnością społeczeństw ludzkich. Nazwa geografia pochodzi od słów γῆ ge – "ziemia” i γράφω grapho – "piszę”. Za twórcę terminu uważa się Eratostenesa z Cyreny. Ze względu na różnorodność przedmiotu geografii i urozmaiconej metodologii częste są dyskusje wokół jej definicji oraz zakresu badawczego; proponuje się używanie w miejsce dotychczasowej nazwy "geografia” terminu "nauki geograficzne”.

Definicja według Stanisława Leszczyckiego: Geografia jest nauką o przestrzennym zróżnicowaniu struktur fizycznogeograficznych i społeczno-ekonomiczno-geograficznych i ich wzajemnym powiązaniu.

                                     

1. Przedmiot badań

Przedmiotem badań geografii jest środowisko geograficzne obejmujące zarówno przyrodę, jak i gospodarkę. Geografia ma więc dwa przedmioty badań: środowisko naturalne oraz człowieka i jego działalność. Jest więc nauką dualistyczną.

                                     

2. Miejsce w systemie nauk

Ze względu na swój dualizm podwójny przedmiot badań geografia należy zarówno do nauk przyrodniczych geografia fizyczna oraz do nauk społeczno-ekonomicznych geografia społeczno-ekonomiczna; równocześnie poszczególne działy geografii fizycznej i społeczno-ekonomicznej wykazują ścisłe związki z innymi pokrewnymi gałęziami wiedzy. Działy geografii fizycznej wiążą się z naukami przyrodniczymi: geomorfologia z geologią i fizyką, klimatologia z fizyką, hydrografia z hydrologią i chemią, glacjologia z fizyką, geografia gleb z gleboznawstwem i biologią itd. Podobnie działy geografii społeczno-ekonomicznej wykazują powiązania z naukami społecznymi i ekonomicznymi, i tak np.: geografia osadnictwa z historią i urbanistyką, geografia ludności z demografią i statystyką itp. Geografia jest nauką syntetyzującą, problemową; w ujęciu przedmiotowym jest monotematyczna formułująca prawidłowości na podstawie powtarzalności zjawisk w ujęciu regionalnym jest idiograficzna dająca opis przestrzenny zjawisk.

                                     

3. Metody badań

Podstawą tej nauki jest badanie przestrzennych zależności, a najczęściej stosowanym narzędziem jest mapa.

  • opisowe – przeglądowy opis cech miejsca i ludności go zamieszkującej,
  • analityczne – odpowiedź na pytanie, dlaczego jakieś zjawiska występują na danym obszarze.
                                     

4.1. Działy geografii Podstawowe działy geografii

1. Geografia fizyczna zajmująca się środowiskiem przyrodniczym, jego cechami, przestrzennym zróżnicowaniem tych cech oraz zjawiskami je kształtującymi. W skład geografii fizycznej wchodzą:

  • geomorfologia
  • hydrologia
  • glacjologia
  • potamologia
  • oceanografia
  • limnologia
  • fenologia
  • klimatologia
  • biogeografia
  • geografia fizyczna kompleksowa
  • geografia gleb

2. Geografia społeczno-ekonomiczna geografia człowieka, antropogeografia zajmująca się wszelkimi aspektami działalności człowieka, przestrzennymi strukturami życia społecznego i gospodarczego oraz poszczególnych działów gospodarki. W dziale geografii społeczno-ekonomicznej wyróżnia się:

  • geografia komunikacji
  • geografia transportu
  • geografia historyczna
  • geografia łączności
  • geografia ludności
  • geografia przemysłu
  • geografia polityczna
  • geografia usług
  • geografia osadnictwa
  • geografia turyzmu
  • geografia społeczna
  • geografia religii
  • geografia rolnictwa
  • geografia kultury
  • geografia wyborcza

3. Geografia regionalna zajmująca się kompleksowym opisem środowiska geograficznego regionów. Łączy zagadnienia geografii fizycznej i społeczno-ekonomicznej dotyczące danego regionu świata.



                                     

4.2. Działy geografii Nauki pomocnicze

  • Astronomia
  • Kartografia
  • Geodezja
  • Geopolityka
  • Geoinformacja i geoinformatyka
                                     

5. Historia geografii

Greccy uczeni jako pierwsi zajmowali się geografią jako nauką i filozofią. Największy wkład wnieśli Tales z Miletu, Herodot, Eratostenes, Arystoteles, Strabon i Ptolemeusz. Rzymianie w czasie swoich podbojów rozwinęli sztukę rysowania map.

W średniowieczu do rozwoju tej dziedziny przyczynili się Arabowie między innymi Al-Idrisi, Ibn Battuta czy Ibn Khaldun, którzy przejęli dziedzictwo naukowe Greków i Rzymian, aktywnie je rozwijając. W tym samym czasie horyzont geograficzny rozszerzył Marco Polo. Wiek XV i XVI to epoka wielkich odkryć geograficznych. Napływ szczegółowych danych wymagał lepszych fundamentów teoretycznych oraz lepszych technik kartograficznych, czego wyrazem są Geographia generalis Vareniusa i mapa świata Merkatora.

W XVIII i XIX wieku geografia staje się oddzielną dziedziną nauki i zostaje wprowadzona do programów uniwersyteckich. W ciągu ostatnich dwustu lat nastąpił znaczny rozwój nauk geograficznych oraz stosowanych w nich metod i narzędzi badawczych.

W rozwoju geografii znaczącą rolę odegrały organizacje skupiające badaczy i miłośników geografii. Pierwsze stowarzyszenie geograficzne w historii świata Akademię Argonautów założył w 1684 roku włoski franciszkanin oraz geograf Vincenzo Maria Coronelli. Należało do niego m.in. trzech Polaków: król polski Jan III Sobieski, marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski oraz kanclerz wielki koronny Jan Wielopolski. W XIX wieku powstały także brytyjskie Królewskie Towarzystwo Geograficzne czy amerykańskie Narodowe Towarzystwo Geograficzne, a w Polsce Polskie Towarzystwo Geograficzne istniejące od 1918 roku.

Tradycje najstarszej katedry geografii w Polsce, która została założona w 1849 roku i była kierowana przez Wincentego Pola, kontynuuje Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.



                                     
  • Geografia społeczna Geografia ludności Demografia Geografia osadnictwa Urbanistyka Geografia kultury Geografia religii Geografia językowa Geografia gospodarcza
  • Geografia ekonomiczna dział geografii społeczno - ekonomicznej badający działalność gospodarczą człowieka. Jest nauką na pograniczu ekonomii czyli nauki
  • Geografia komunikacji dział geografii ekonomicznej badający rozwój i rozmieszczenie transportu i łączności oraz rozwój, rozmieszczenie i zasięg działalności
  • Geografia językowa, geografia lingwistyczna nauka zajmująca się przestrzennym rozmieszczeniem języków, ich odmian, zgrupowań lub pojedynczych cech językowych
  • Geografia religii jedna z młodszych dyscyplin geografii wyodrębniona w ramach geografii kultury i geografii człowieka, zajmuje się badaniem relacji
  • Geografia gleb, pedogeografia dyscyplina naukowa zajmująca się przestrzennymi aspektami rozwoju, rozmieszczenia i zmienności pokryw glebowych, oraz
  • Geografia wyborcza to dział geografii politycznej poświęcony studiom nad przestrzennym zróżnicowaniem wyników wyborów. Geografia wyborcza bada różnice
  • Geografia fizyczna jeden z podstawowych działów geografii obok geografii społeczno - ekonomicznej i geografii regionalnej obejmujący zespół dyscyplin
  • Jako pierwszy geografię regionalną jako pojęcie wprowadził Strabon. Geografia regionalna dzieli się na: geografię regionalną Polski geografię regionalną