Poprzednia

ⓘ Nauki pomocnicze historii




                                               

Nauki pomocnicze historii

Nauki pomocnicze historii – nauki wspomagające pracę historyka, niektóre z nich mogą być jednocześnie odrębnymi i samoistnymi gałęziami nauki. Są niezbędne do zrozumienia źródeł, z których korzysta historyk i wiązane bezpośrednio z metodami badań historycznych. Pozwalają na właściwą ocenę jakości źródła, jego krytykę, oraz konfrontację różnych źródeł. Pozwalają wyjść poza przekaz samej treści źródła i czerpać dane z wielu czynników pobliskich. NPH, które nie mogą być samodzielnymi naukami, pozostają tylko metodami badawczymi, np. statystyka historyczna.

                                               

Archeologia prawna

Archeologia prawna – nauka pomocnicza historii państwa i prawa. Zajmuje się wyszukiwaniem i badaniem: obiektów materialnych, które posiadały w przeszłości prawnie ustalony charakter usługowy w stosunku do funkcji stanowienia i realizowania norm prawnych; atrybutów, znaków i symboli prawnych; form rytuału prawnego o charakterze symbolicznym. Powyższa definicja stawia w odniesieniu do obiektów materialnych wymóg, by ich charakter usługowy był określony prawem. Nie ma natomiast znaczenia, czy nadanie obiektowi charakteru usługowego nastąpiło na podstawie norm prawa stanowionego, czy też prawa ...

                                               

Brachygrafia

Brachygrafia – jedna z nauk pomocniczych historii, będąca działem paleografii. Zajmuje się badaniem i rozszyfrowywaniem skrótów. Szczególnie istotna dla historyków mediewistów. Łaciński system skrótów dzieli się na: abbreviatio per suspensionem suspensja – skracanie przez ucięcie części wyrazu i pozostawieniu tylko początkowej części; abbreviatio per contractionem kontrakcja – skracanie przez ściągnięcie, usunięciu ulega środkowa część wyrazu, pozostaje początek i koniec wyrazu, czasem także jakaś środkowa litera; abbreviatio per signum abbreviationis – zastępowanie sylab specjalnymi znaka ...

                                               

Demografia historyczna

Demografia historyczna – dziedzina wiedzy historycznej, w tradycyjnej koncepcji historii pojmowana czasami jako jej nauka pomocnicza, bywa też traktowana jako dział demografii. Zajmuje się badaniem dziejów populacji ludzkich.

                                               

Etiologia

Etiologia – nauka badająca przyczyny zjawisk, procesów i faktów. Pojęcie bywa używane w znaczeniu bardziej precyzyjnym. Może oznaczać: w medycynie – przyczyny choroby zob. etiologia schizofrenii, etiologia pogranicznego zaburzenia osobowości w rolnictwie – dział fitopatologii zajmujący się badaniem przyczyn chorób roślin, w prawie – przyczyny przestępczości. Termin "etiologia” bywa stosowany zamiennie z terminem "ajtiologia” – "wyjaśnianie w formie mitów lub legend przyczyn powstania tradycji, obrzędów itp.”.

                                               

Filigranistyka

Filigranistyka - nauka pomocnicza historii, zajmująca się badaniem znaków wodnych dawnych papierni. Rozwinęła się w XIX wieku, na marginesie badań archiwalnych. Filigranistyka pomaga datować papierowe dokumenty, przybliżać lub określać rejon ich powstania, ułatwia także wykrywanie fałszerstw, zarówno dawnych jak i współczesnych. Wyniki badań filigranów stanowią też cenne źródło dla heraldyki. Jednym z największych historyków papiernictwa była Jadwiga Siniarska-Czaplicka.

                                               

Gliptografia

Gliptografia – dziedzina nauki zajmująca się badaniem, klasyfikowaniem i opisywaniem wytworów gliptyki, czyli szlachetnych i półszlachetnych kamieni rżniętych, rzeźbionych i rytowanych. Pojęcia tego prawdopodobnie jako pierwszy użył XVII-wieczny francuski erudyta i badacz starożytności Jacques Spon w swym dziele Miscellanea eruditae antiquitatis Lyon 1679-83, wprowadzając metodyczną systematykę badań nad starożytnościami z 8-częściowym podziałem. W zakres zainteresowania gliptografów wchodzą gemmy wypukłorzeźbione kamee i wklęsłorzeźbione intaglia osadzone w pierścieniach, broszach, medali ...

                                               

Kodykologia

Kodykologia − nauka o księgach pisanych ręcznie, zwłaszcza z czasów późnego antyku i średniowiecza. Przedmiotem badań kodykologii jest materiał, forma i treść rękopisu. Zajmuje się wyłącznie kodeksami literackimi w szerokim tego słowa znaczeniu nie będzie zajmować się np. badaniem ksiąg sądowych. Równocześnie zajmuje się warsztatem, w którym książka rękopiśmienna powstała, sposobami budowy kodeksu, a także jego zdobieniami. Kodykologia jest działem rękopisoznawstwa czasem bywa z nim w szerszym znaczeniu utożsamiana. Nie obejmuje jednak paleografii, którą traktuje się jako odrębną dyscyplin ...

                                               

Kostiumologia

                                               

Masonologia

Masonologia – nauka zajmująca się badaniem historii wolnomularskiej i idei wolnomularskich. Termin ten jako pierwszy zaproponował francuski badacz Alec Mellor. Uznanie masonologii za samodzielną dyscyplinę zaowocowało w ostatnich dziesięcioleciach obszerną literaturą przedmiotu odpowiadającą aktualnym wymogom i rygorom naukowym, opartą na pogłębionych, źródłowo ugruntowanych badaniach. Mająca za podstawę szeroko rozumianą historię społeczną traktuje ona swoją konkretną tematykę w powiązaniu z panującymi w omawianej epoce prądami filozoficznymi, religijnymi i społecznymi. Szczególnie dobrze ...

                                               

Neografia

Neografia – nauka o odręcznym piśmie nowożytnym. Neografia stanowi rozwinięcie paleografii. Pomocna jest przy odczytywaniu nowożytnych tekstów. Neografia jest jedną z nauk pomocniczych historii.

                                               

Paleografia

Paleografia – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem rozwoju pisma w procesie historycznym. Paleografia zajmuje się także badaniem środowiska, w jakim żył i tworzył dany pisarz, jak również rozpoznawaniem skrótów i "rozszyfrowywaniem” dawnego pisma np. minuskuła karolińska, tekstura, bastarda, antykwa.

                                               

Qumranistyka

Qumranistyka – zespół rozmaitych dyscyplin historycznych i orientalistycznych, których przedstawiciele badają szeroko pojętą kwestię Kumran oraz zwojów z Pustyni Judzkiej. Do dyscyplin "qumranologicznych” należą historia, archeologia, hebraistyka, arameistyka, biblistyka, paleografia i epigrafika, semitystyka itp. Początek qumranistyki datuje się od czasu powołania pierwszego zespołu badawczego tzw. Scrollery Team w 1952 pod kierownictwem ojca Rolanda de Vaux, francuskiego dominikanina, biblisty, archeologa i historyka starożytnego Izraela. Jednym z zasłużonych polskich świeckich qumranist ...

                                               

Socjotopografia

                                               

Weksylologia

Weksylologia – dyscyplina pomocnicza historii. Zajmuje się chorągwiami jako rzeczywistymi i symbolicznymi znakami wojskowymi, państwowymi, terytorialnymi, organizacji i grup społecznych czy wyznaniowych. Weksylologia jest dyscypliną stosunkowo młodą, która nie wyodrębniła się jeszcze w samodzielną naukę historyczną. Wciąż pozostaje w silnym związku metodologicznym z heraldyką, z której się wywodzi i razem z którą tradycyjnie jest omawiana. Rodowód chorągwi sięga czasów antycznych, jednak najpełniejsze i największe znaczenie chorągwie zyskały w okresie średniowiecza. Wtedy podporządkowano z ...