Poprzednia

ⓘ Typologia społeczeństw




                                               

Cywilizacja medialna

Cywilizacja medialna - termin, którym medioznawcy określają obecną cywilizację, opartą na społeczeństwie informacyjnym i wszechobecności mediów i przekazów medialnych. Cywilizacja ta zakłada zmianę pojmowania przestrzeni i czasu. Tomasz Goban-Klas określił ją jako eksplozję medialną, czyli "skonstruowanie i szybkie upowszechnienie całej gamy zupełnie nowych instrumentów gromadzenia, przetwarzania i przesyłania informacji, co wywiera głęboki wpływ na wszystkie sfery życia człowieka".

                                               

Horda

Horda – grupa ludzi koczujących na określonym terenie; wczesna forma organizacji społecznej, typowa dla ludów zbieracko-łowieckich, ze słabo rozwiniętą hierarchią. Tą nazwą określa się również dużą grupę zwierząt, posiadającą hierarchię. W językach słowiańskich "horda" jest pojmowana pejoratywnie jako "banda" albo "łobuzy". Vide tekst piosenki "Swiaszczennaja wojna" chóru Aleksandrowa z II wojny światowej z fragmentem "wstawaj na śmiertny bój z faszystowską siłą, przeklętą hordą". Jest to także tytuł francuskiego horroru La Horde w reżyserii Yannick Dahan i Benjamin Rocher, w którym wystąp ...

                                               

Społeczeństwo acefaliczne

Społeczeństwo acefaliczne – spójna grupa o znacznym rozproszeniu, nie posiadająca stałych ośrodków decyzyjnych. Najczęściej spotykane wśród społeczeństw małych, w których istnieje bezpośredni kontakt jednostki z pozostałymi członkami grupy. Społeczeństwo acefaliczne przeciwstawia się ludom, które wykształciły scentralizowaną władzę. J.J.Honigmann wyodrębnił dwa podstawowe typy jednostek plemiennych o acefalicznej organizacji: segmentarne plemiona acefaliczne nie posiadające cech instytucji władzy i opierające się swój system na unilinarnych grupach krewniaczych: lineażach i rodach ich syst ...

                                               

Społeczeństwo cywilne

Społeczeństwo cywilne – sfera prywatno-cywilnej aktywności jednostek, której głównym celem jest zaspokajanie ich potrzeb. Całokształt stosunków społeczno-ekonomicznych wraz z ich prawno-instytucjonalnymi gwarancjami. Koncepcja stworzona przez G.W.F. Hegla jako "system potrzeb”. Relacje pomiędzy społeczeństwem cywilnym a społeczeństwem politycznym były istotnym elementem opisu rzeczywistości społecznej w ramach nowoczesnego dyskursu społeczno-politycznego, m.in. w twórczości Alexisa de Tocqueville’a, Karola Marksa oraz Ferdynanda Tönniesa. Ta nowoczesna liberalna koncepcja wywodzi się z kla ...

                                               

Społeczeństwo globalne

Społeczeństwo globalne – typ społeczeństwa posiadający pewne charakterystyczne i powtarzalne formy życia społecznego, które występują jedne po drugich, np. w określonych państwach lub narodach. Najbardziej do społeczeństwa globalnego zbliżają się państwa i narody. Społeczeństwo globalne to sprzężony układ wszystkich struktur, instytucji i procesów występujących w zbiorowości danego państwa lub narodu, wyodrębniający daną zbiorowość. Według Rolanda Robertsona w nawiązaniu do wprowadzonego przez Ferdinanda Tönniesa podziału zbiorowości ludzkich na wspólnoty Gemeinschaft i zrzeszenia, zorgani ...

                                               

Społeczeństwo informacyjne

Społeczeństwo informacyjne – społeczeństwo, w którym towarem staje się informacja traktowana jako szczególne dobro niematerialne, równoważne lub cenniejsze nawet od dóbr materialnych. Przewiduje się rozwój usług związanych z 3P.

                                               

Społeczeństwo kapitalistyczne

Nowożytny kapitalizm zaczął się formować w XVI wieku, zasadniczy jednak zwrot w jego rozwoju nastąpił wraz z rewolucją przemysłową. Gospodarka kapitalistyczna zyskała wtedy nowy impuls dzięki zastosowaniu osiągnięć naukowych w przemyśle. Siłą napędzającą stała się produkcja na sprzedaż mająca przynosić zysk. Wzrost gospodarczy pociągał za sobą jakościowe zmiany systemu politycznego i rozwój sfery publicznej. Symbolem tych zmian było zniesienie poddaństwa i barier stanowych, demokratyzacja stylu rządzenia i rozszerzenie sfery wolności osobistej jednostek. Jednocześnie dokonywał się przełom ...

                                               

Społeczeństwo konsumpcyjne

Społeczeństwo konsumpcyjne – choć trudno tu o jednoznaczną definicję, z powodu wielości opinii i ekstensywności tematu, to można przyjąć, że jest to społeczeństwo nowoczesne, w którym nadrzędnym celem - ze względu na zwiększenie się jakości życia względem czasów dawniejszych, jest konsumpcja, zaś polityka, moralność społeczna i obyczaje, podporządkowują się jej.

                                               

Społeczeństwo masowe

Społeczeństwo masowe – typ współczesnego społeczeństwa biernych odbiorców kultury masowej. Powstaje jako skutek oddziaływania procesów związanych z industrializacją i urbanizacją. Następuje dezintegracja tradycyjnych struktur społecznych wraz z ich wartościami, normami i kontrolą społeczną, zmiana stylu pracy na zmechanizowaną. Społeczeństwo masowe jest zatomizowane.

                                               

Społeczeństwo militarne

Społeczeństwo militarne – społeczeństwo, którego struktura społeczna, system wartości, charakter społeczny jednostek kształtowane są przez działalność antagonistyczną i podporządkowane wymogom skutecznego prowadzenia wojny tak obronnej, jak zaczepnej. Pojęcie wprowadzone przez Herberta Spencera, przeciwieństwo społeczeństwa produkcyjnego. Spencer wychodził z założenia, że w sytuacji konfliktów między społeczeństwami charakteryzującej zwłaszcza dawniejsze dzieje ludzkości, to społeczeństwo zwycięży, które najlepiej przystosuje swą organizację do walki. Oznacza to m.in.: Podporządkowanie życ ...

                                               

Społeczeństwo nowoczesne

Społeczeństwo nowoczesne – określenie stosowane w odniesieniu do cech idealnych społeczeństw, kształtujących się wraz z transformacją zacofanych systemów społecznych w kierunku systemów realizujących wielorakie i złożone funkcje w sposób planowany, zorganizowany i celowy. Pojęcie wykorzystywane w teorii modernizacji na określenie etapu rozwoju społecznego, bądź cyklu modernizacyjnego, następującego po ukształtowaniu się społeczeństwa tradycyjnego a zarazem poprzedzającego powstanie społeczeństwa ponowoczesnego. Termin "społeczeństwo nowoczesne" jest też niekiedy zamiennie stosowany na okre ...

                                               

Społeczeństwo otwarte

Społeczeństwo otwarte – pojęcie wprowadzone przez francuskiego filozofa Henriego Bergsona. W społeczeństwie otwartym polityka rządu podlega ocenie społecznej i zmienia się pod jej wpływem. U podstaw społeczeństwa leżą prawa jednostki i wolność stowarzyszeń, sprawy dotyczące społeczności nie są skrywane, a wiedza na ich temat jest ogólnie dostępna. Cechą charakterystyczną społeczeństwa otwartego jest ruchliwość społeczna. Możliwości awansu zawodowego i społecznego, w tym przechodzenie z jednej warstwy społecznej do drugiej, nie są niczym krępowane, a wręcz pochwalane i oczekiwane. Inną char ...

                                               

Społeczeństwo pierwotne

Społeczeństwo pierwotne – termin stosowany w odniesieniu zarówno do najdawniejszych społeczeństw, jak i do społeczeństw o prostej technologii, istniejących współcześnie. Jako narzędzie opisu społeczeństw przeszłości jest ono oceniane negatywnie, gdyż żadne z nich nie jest pozostałością wcześniejszego stadium ewolucyjnego, każde ma swą własną historię i drogę rozwoju. Ponadto improwizacja na podstawie materiałów pozostałych z przeszłości nie jest rzeczą łatwą i wymaga wielkiej przenikliwości.

                                               

Społeczeństwo polityczne

Społeczeństwo polityczne to sfera politycznej aktywności jednostek, w ramach której kształtowane są relacje pomiędzy obywatelami oraz rządem, zarówno centralnym jak i lokalnym. Koncepcja ta stanowiła istotny element nowoczesnych analiz społeczno-politycznych, czego głównymi przedstawicielami byli Alexis de Tocqueville oraz Karol Marks. Współcześnie termin ten został wyparty przez ponowoczesną koncepcję społeczeństwa obywatelskiego.

                                               

Społeczeństwo produkcyjne

Społeczeństwo produkcyjne – to społeczeństwo, którego struktura społeczna, system wartości, charakter społeczny jednostek kształtowane są przez działalność nieantagonistyczną: produkcję i handel. Pojęcie wprowadzone przez Herberta Spencera, przeciwieństwo społeczeństwa militarnego i postidustrialnego. Spencer wychodził z założenia, że w sytuacji, gdy wygasają konflikty między społeczeństwami typowe zwłaszcza dla dawniejszych dziejów ludzkości, to społeczeństwo zwycięży, które najlepiej przystosuje swą organizację do produkcji. Oznacza to m.in.: Uwolnienie działalności gospodarczej spod pod ...

                                               

Społeczeństwo przemysłowe

Społeczeństwo przemysłowe – specyficzny rodzaj społeczeństwa, który wykształcił się w okresie nowoczesności – po rewolucji przemysłowej. Społeczeństwa przemysłowe charakteryzuje malejąca liczba osób zatrudnionych w rolnictwie, dominująca rola przemysłu i inne zjawiska społeczne wynikające z procesu industrializacji. Cecha istotną jest też wzrost heterogeniczności społeczeństwa, ze względu na podział pracy wymagany w przypadku produkcji masowej, charakterystycznego sposobu wytwarzania w tego typu społeczeństwach. W latach 70. ubiegłego stulecia Daniel Bell lansował pogląd, że mamy już do cz ...

                                               

Społeczeństwo regionalne

Społeczeństwo regionalne - ludzie zamieszkujący pewien obszar administracyjny lub gospodarczy, często powstających w sposób naturalny, w ramach których powstają różne formy współdziałania społecznego, kulturalnego, turystycznego, handlowego.

                                               

Społeczeństwo rolnicze

Typ społeczeństwa tradycyjnego. Społeczeństwo rolnicze rozwinęło się dzięki "rewolucji rolniczej" uprawa ziemi na dużą skalę za pomocą zwierząt pociągowych i pługa, która dokonała się około 5 - 6 tysięcy lat temu. Społeczeństwo to pojawiło się najpierw na Bliskim Wschodzie, ale dość szybko rozprzestrzeniło się także w innych częściach świata. Zaniechanie używania tylko narzędzi ręcznych, a korzystanie z pługa spowodowało wzrost wydajności uprawy. Co więcej, pozwalało na to, aby osiąść w jednym miejscu na dłuższy czas i rozwijać stałe siedziby. Z biegiem czasu nastąpił rozwój narzędzi z met ...

                                               

Społeczeństwo sieciowe

Społeczeństwo sieciowe – jeden z typów społeczeństwa, którego istotą jest sieć relacji społecznych oraz swobodny dostęp do uczestniczenia w różnych organizacjach i grupach społecznych czy kręgach zainteresowań przez jednostkę. Twórcą i propagatorem tego pojęcia był Manuel Castells. Według niego globalizacja to przede wszystkim swobodny przepływ informacji. Dzięki nowym technologiom ludzkość w społeczeństwie sieci osiągnie stan, w którym każdy będzie pozostawał w relacji z każdym. Bez biurokracji, bez tzw. "zmasowania", w którym zanika podmiotowość jednostki. Społeczeństwo sieci ma być afir ...

                                               

Społeczeństwo tradycyjne

Społeczeństwo tradycyjne – każde społeczeństwo, które nie osiągnęło jeszcze etapu społeczeństwa przemysłowego, a więc zarówno społeczeństwo rolnicze jak i społeczeństwo pierwotne, charakteryzujące się dużym odsetkiem ludności zamieszkałej na wsiach; wysokim analfabetyzmem; dominacja grup pierwotnych nad wtórnymi; brakiem instytucji formalnej kontroli lub niewielką ilością tego typu instytucji; gospodarką opartą na rolnictwie i rzemiośle, gdzie podstawową jednostką gospodarczą jest gospodarstwo domowe; brakiem indywidualizmu jednostek; niewielka rolą pieniądza w handlu.

                                               

Społeczeństwo zbieracko-myśliwskie

Społeczeństwo zbieracko myśliwskie – pierwotny typ społeczeństwa ludzkiego, który dominował na Ziemi do około 10 000 lat p.n.e., a następnie zdominowany został przez społeczeństwa rolnicze i przemysłowe. Obecnie szczątkowo występuje ono jeszcze na trudnych do kolonizacji obszarach dżungli w Ameryce Południowej, Afryce czy Nowej Gwinei.