Poprzednia

ⓘ Gnostycyzm




Gnostycyzm
                                     

ⓘ Gnostycyzm

Gnostycyzm – doktryny i ruchy religijne powstające od I w.p.n.e do II w. na wschodzie cesarstwa rzymskiego, gł. w Syrii i Egipcie, dualistyczne, łączące chrześcijaństwa i pogańskie wierzenia religijne.

Ruchy gnostyckie miały ogromny wpływ już od I wieku na rozwój chrześcijańskiego pisarstwa, na czele z powstaniem Listów Apostolskich włączonych do kanonu Pisma Świętego. Starochrześcijańskie pisarstwo apologetyczne w dużej mierze występowało przeciwko naukom gnostycyzmu i praktykom jego wyznawców.

Około VI wieku ruchy gnostyckie zostały wchłonięte przez szerzący się manicheizm.

Najważniejsza zasadami gnostycyzmu są twierdzenia, że "gnostykiem nie można zostać, ale można nim być”, "gnostycyzm musi narodzić się z własnej woli, przy zdobywaniu jego nauk”, "musi zrodzić się on z serca”. Nie można przejąć gnostycyzmu tak jak religii chrześcijaństwa i nie każdy jest w stanie dostrzec jego prawdziwe znaczenie. To nie wierzący wybierał gnostycyzm, to gnostycyzm wybierał wierzącego. Zgodnie z przesłaniem gnostyckim człowiek egzystuje w nieprzyjaznym świecie, do którego został "wrzucony”. Świat jest obcy Prawdziwemu Bogu i nie jest jego dziełem, lecz dziełem sił Niższych Boguzwanych Archontami których przywódcą jest Demiurg.

Człowiek jest niespójnym konglomeratem ciała, duszy oraz ducha pneumy. Założeniem tego bytu było uświadamianie sposobu w zrozumieniu swojej natury mogąc poskromić emocje, wynikające z natury ciała oraz potrzeby ducha płynące w człowieku. Jego prawdziwą jaźnią ma być dusza, równie obca światu, jak Bóg. Prawa natury zniewalają człowieka, a jego ciało i dusza w tym psychika aktywnie mu się przeciwstawiają, ograniczają i upokarzają. Znaczeniem tego stanu, miało być zrozumienie w chęci i czynie poznania sposobu, jako możliwości wzniesienia się po za ten stan natury ludzkiej, dając duchową mądrość i siłę mogącą tylko tymczasowo spoczywać w materii ciała ludzkiego. W ten sposób, człowiek mógł być przygotowany na ewentualną możliwość spotkania się ze stwórcą wszechrzeczy i wkroczyć w jego światłość.

Celem życia jest przebudzenie odrętwiałej pneumy i uwolnienie jej z więzów Losu i świata, aby wrócić do Boga. Świadomość ducha której ograniczeniem jest rozum, świadomość ta posiada nieopisaną wręcz ukrytą w sobie mądrość, która swym pierwotnym darem, jest tylko swoistą iskrą w dziele stworzenia, która w okazałości jego Boskiej interwencji posiadając jedyną i prawdziwą emocje miłości pragnie się w tym akcie z Bogiem zjednoczyć. Potrzebne są do tego: wiedza, objawienie, iluminacja co do natury "ja”, Boga i świata.

Przed pojawieniem się oświecającego doświadczenia uzyskania gnozy które jest jedyną etyczną formą aktywności jaką jest prawdziwe objawienie, będzie wewnętrzne dotarcie do granic swojej świadomości by zrodzić w sobie moc światła w zrozumieniu swojego pochodzenia oraz istnienia.

"Gnostycyzm” jest nazwą zbiorczą dla niektórych powstałych w I-IV wieku n.e. na terenie Imperium Romanum prądów filozoficznych o ukierunkowaniu mistycznym. Nie da ich się już zaklasyfikować jako chrześcijańskie, choć niektórzy gnostycy sięgali także do tradycji chrześcijańskiej. Nazwa gnostycyzm została zaproponowana przez XX-wiecznych badaczy.

Po mimo wielu sprzeczek, uważa się, że Jezus Chrystus był gnostykiem i po mimo wielu kontrowersji chrześcijaństwo wzięło się z gnostycyzmu.

                                     

1. Zarys idei gnostycyzmu

Gnostycy uznawali za natchnione pisma późnochrześcijańskie poza Ewangelią Jana, które teologia katolicka zalicza do apokryfów, dokonując ich alegorycznej interpretacji, na podstawie których powstawały utwory o przekazie typowo gnostyckim, jak np.:

  • Ewangelia Jezusa Chrystusa
  • Ewangelia Filipa
  • Ewangelia Judasza
  • Ewangelia Tomasza
  • Ewangelia Prawdy
  • Ewangelia Dzieciństwa Jezusa
  • Apokalipsa Pawła
  • Ewangelia Egipcjan
  • Apokalipsa Piotra
  • Ewangelia Marii Magdaleny

Trzy pierwsze ewangelie łączą się bardziej ściśle z tradycją synoptyków, m.in. poprzez nawiązanie do wydarzeń z życia Chrystusa, co jest tłem dla treści gnostyckich.

                                     

1.1. Zarys idei gnostycyzmu Twórcy doktryn gnostyckich

Baradesanes – Kerdon – Karpokrates – Marek Mag – Menander – Satornil – Szymon Mag – Walentyn

                                     
  • radykalna: zło jest wszędzie i jest wieczne. Manicheizm dzieli w ten sposób z gnostycyzmem sporą część doktryny, także wspomniany pesymizm postrzegania świata.
  • Hammadi Codex II jako tłumaczenie wcześniejszego tekstu greckiego. Gnostycyzm Ewangelia Tomasza Ewangelia Marii Magdaleny Ewangelia Filipa z komentarzem
  • historyk religii, znany przede wszystkim ze swoich prac poświęconych gnostycyzmowi manicheizmowi i mandaizmowi. Kurt Rudolph studiował teologię ewangelicką
  • Bartyzel Jacek, Bogdan Szlachta, Adam Wielomski Encyklopedia Polityczna tom 1, Wydawnictwo POLWEN, 2007, ISBN 9788389862952 gnostycyzm Eric Voegelin gnoza
  • Agnostycyzm stgr. ἄγνωστος α - a - bez γνώσις gnōsis, wiedzy od gnostycyzmu pogląd filozoficzny, według którego obecnie niemożliwe jest całkowite
  • chrześcijański, twórca herezji marcjonizmu, częściowo powiązanego z gnostycyzmem Był synem biskupa chrześcijańskiego, dbającego o dyscyplinę i słynącego
  • ruch chrześcijański ukształtowany pod wpływem manicheizmu i gnostycyzmu zainicjowany przez Pryscyliana w Hiszpanii około 375 r. Zwolennicy
  • tekstów z Nag Hammadi oraz liczne tłumaczenia tekstów gnostyckich np. Gnostycyzm w tekstach z Nag Hammadi, Anapausis w teologii chrześcijańskich gnostyków
  • wierzeń afrykańskich, orfików, pitagorejczyków, występuje w platonizmie, gnostycyzmie kabalistyce, spirytyzmie, teozofii, antropozofii. W pewnym sensie stanowi
  • hellenistyczna, której najważniejszym przedstawicielem jest Filon z Aleksandrii gnostycyzm aleksandryjski i różne prądy hermetyczne i teozoficzne zob. Hermes Trismegistos