Poprzednia

ⓘ Cierlicko




Cierlicko
                                     

ⓘ Cierlicko

Cierlicko – wieś gminna i gmina w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Karwina w Czechach, w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego.

                                     

1. Podział administracyjny

Obszar gminy wynosi 24.65 km² i składa się z 9 obrębów ewidencyjnych objętych przez 3 gminy katastralne:

  • Cierlicko Dolne cz. Dolní Těrlicko, niem. Nieder-Tierlitzko – położona w północnej części gminy, ma powierzchnię 502.42 ha 20.5% obszaru gminy. W 2001 mieszkało tu 407 z 4126 osób zemieszkujących całą gminę 9.9%. Z Cierlickiem Górnym połączona w jedną gminę w 1964.
  • Grodziszcz cz. Hradiště, niem. Grodischcz, gm. katastralna Hradiště pod Babí horou Grodziszcz pod Babią Górą – położona w południowej części gminy, ma powierzchnię 781.08 ha 31.7% obszaru gminy. W 2001 mieszkało tu 829 osób 20.1%. Do 1975 roku samodzielna gmina.
  • Cierlicko Górne cz. Horní Těrlicko, niem. Ober-Tierlitzko – położona w środkowej części gminy, ma powierzchnię 1181.51 ha 47.9% obszaru gminy. W 2001 mieszkało tu 2890 osób 70%. Z Cierlickiem Dolnym połączona w jedną gminę w 1964. Większość zamieszkuje na zachód od Zalewu Cierlickiego, zaś na wschodnim brzegu znajduje się mniej ludny Kościelec cz. Kostelec, dawniej samodzielna wieś.

Obręby ewidencyjne to: Broguvka, Dolní Těrlicko, Horní Těrlicko, Hradiště, Kamenka, Kościelec, Pacaluvka II, Rozsudek i Vrazidlo.

                                     

2. Geografia

Miejscowość położona jest nad rzeką Stonawką, który wpływa do gminy z południa w kierunku północnym i przepływa najpierw przez Grodziszcz, następnie jej wody spiętrzone są przez zaporę w Zalewie Cierlickim, który rozdziela na dwie części zarówno Cierlicko Górne jak i Dolne. Na północnym zachodzie gmina sąsiaduje z Hawierzowem Błędowicami i Żywocicami, na północy z Olbrachcicami, na wschodzie z Czeskim Cieszynem ze Stanisłowicami i Koniakowem, na południu z należącymi do powiatu Frydek-Mistek Trzanowicami, Domasłowicami Dolnymi, Szobiszowicami i Żermanicami.

                                     

3. Ludność

W 2001 do narodowości polskiej przyznało się 12.9% mieszkańców, następne mniejszości stanowili Słowacy 2.1%, Ślązacy 1% i Morawianie 0.9%. Osoby wierzące stanowiły 56.5%, z czego 61.7% katolicy.

Na obszarze gminy działają koła Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego PZKO, polskie przedszkole i szkoła.

                                     

4. Nazwa

Na przestrzeni lat różnie zapisywano nazwę wsi. W dokumentach pojawia się jako Cierlitzko 1229, Czerliczcho 1250, Sierliczko 1268, Czerlitzko 1447, Čerličko 1473, Tierlitzko 1523, Czerlisko 1652, Czerlitzko 1679 i Tierliczko 1736. Później, do 1918 roku, w pismach urzędowych stosowano formę Tierlitzko. Prawnik Ludwik Klucki stosował konsekwentnie formę Cierlicko, zyskując tym sympatię u miejscowych chłopów, nie znających języka niemieckiego.

                                     

5. Historia

Cierlicko to jedna z najstarszych miejscowości na Śląsku Cieszyńskim. Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w 1229 roku, w bulli papieża Grzegorza IX dla benedyktynów tynieckich, zatwierdzającej ich posiadłości w okolicy Orłowej, w tym właśnie Cierlicko jako Cierlitzko. W 1268 powstał klasztor Benedyktynów w Orłowej, który odtąd miał prawo do pobierania dziesięcin w Cierlicku. Benedyktyni orłowscy opiekowali się również kaplicą na Kościelcu.

Wieś politycznie znajdowała się początkowo w granicach piastowskiego polskiego księstwa opolsko-raciborskiego. W 1290 w wyniku trwającego od śmierci księcia Władysława opolskiego w 1281/1282 rozdrobnienia feudalnego tegoż księstwa powstało nowe Księstwo Cieszyńskie, w granicach którego znalazło się również Cierlicko. Od 1327 Księstwo Cieszyńskie stanowiło lenno Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów potocznie Austrii. W połowie XV wieku benedyktyni orłowscy nie mieli już żadnych praw do pobierania czynszów z Cierlicka, który był już wsią szlachecką. Przez następne stulecia wieś miała wielu właścicieli, ale od 1731 roku stała się własnością wpływowego rodu Larisch-Mönnich. Rodzina ta uruchomiła pierwszą kopalnię węgla kamiennego w Karwinie w 1798, a wielu mieszkańców Cierlicka właśnie tam zaczęło pracować niektórzy byli do tego wręcz zmuszeni.

Po zniesieniu poddaństwa miejscowość stanowiła gminę na Śląsku Austriackim, w powiecie sądowym Cieszyn, w powiecie politycznym Cieszyn. Położona była na pograniczu dwóch grup etnograficznych Lachów i Wałachów, posługujących się odmianą polsko-śląskiej gwary cieszyńskiej.

Według austriackiego spisu ludności z 1910 Cierlicko Dolne miało 617 mieszkańców, z czego 611 99% było polsko-, a 6 1% niemieckojęzycznymi, 278 45.1% było katolikami a 339 54.9% ewangelikami, Cierlicko Górne miało 1390 mieszkańców, z czego 1387 było zameldowanych na stałe, 1368 98.6% było polsko-, 10 0.7% niemiecko- a 9 0.6% czeskojęzycznymi, 925 66.5% było katolikami a 464 33.4% ewangelikami, zaś w Grodziszczu mieszkało 785 osób, z czego 756 było zameldowanych na stałe, 735 97.2% było polsko-, 13 1.7% niemiecko-, a 8 1.1% czeskojęzycznymi, 370 47.1% było katolikami, 398 50.7% ewangelikami, 8 1% wyznawcami judaizmu, a 9 osób innej religii lub wyznania. Były to 3 niezależne gminy, a łącznie miały 2792 mieszkańców. Wśród nich 98.3% stanowiły osoby polsko-, 1.1% niemiecko-, a 0.6% czeskojęzyczne, 56.3% katolicy, 43% ewangelicy.

Po I wojnie światowej doszło do wybuchu polsko-czechosłowackiego konfliktu granicznego. Według porozumienia lokalnych organów władzy, RNKC i ZNV, Cierlicko, jako miejscowość blisko w stu procentach polskojęzyczna, w około 60% orientacji narodowo-polskiej, została podporządkowana administracji polskiej. Po wybuchu wojny polsko-czechosłowackiej 23 stycznia 1919 miejscowość została zajęta przez Czechosłowację. 3 lutego 1919 wyznaczono nową linię demarkacyjną, która dawała Czechosłowacji kontrolę również nad Cierlickiem. Ostatecznie miejscowość znalazła się w granicach Czechosłowacji zgodnie z arbitralną decyzją podziału Rady Ambasadorów w lipcu 1920 roku. Należała do powiatu Czeski Cieszyn. Od roku 1926 miejscowości nie mogły być już dłużej własnościami rodów pokroju Larischów, zaczęła się więc nowa era w historii Cierlicka.

W październiku 1938 r. Cierlicko Górne, Cierlicko Dolne i Grodziszcz zostały wraz z resztą tzw. Zaolzia zaanektowane przez Polskę. W miejscowości sformowano komisariat Straży Granicznej.

Podczas II wojny światowej zajęta przez nazistowskie Niemcy, w powiecie Teschen. Po wojnie pod naciskiem Józefa Stalina została przywrócona granica sprzed aneksji Zaolzia. W 1960 r. powiat czeskocieszyński przestał istnieć, a obszar gminy wszedł w skład powiatu Karwina.

W roku 1963 r. oddano do użytku Zaporę Cierlicką wówczas największą tamę sypaną w Europie Środkowej, a woda zalała 141 budynków, w tym wiele użyteczności publicznej wraz z kościołem.

W 1964 r. połączono Cierlicko Dolne i Górne w jedną gminę, zaś Grodziszcz dołączono do nich w 1975 r. Dzięki Zalewowi Cierlickiemu gmina przeobraziła się w popularny ośrodek sportów wodnych i lokalny ośrodek rekreacji.



                                     

6. Szkoły i kościoły

Pierwszą szkołą na terenie gminy była założona przez benedyktynów w XIII wieku. W 1705 postawiono pierwszy drewniany kościół, a w 1794 nową szkołę. Szkoła ewangelicka powstała w 1852, a lekcje były wykładane w językach niemieckim i polskim. Szkołę czeską uruchomiono w 1920.

W Cierlicku znajdował się drewniany katolicki kościół pw. św. Trójcy, zastąpiony ceglanym wybudowanym w latach 1769-1772 w stylu barokowym. Świątynia ta została zniszczona w trakcie budowy tamy. W Kościelcu znajduje się kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca, całkowicie przebudowany w 1908.

W latach 1966-1967 zbudowano w Cierlicki kościół ewangelicki, do którego została po Aksamitnej rewolucji dobudowana wieża.

                                     

7. Żwirkowisko

11 września 1932 w Cierlicku rozbił się samolot polskich pilotów Stanisława Wigury i Franciszka Żwirki, 2 tygodnie wcześniej biorących udział w prestiżowych zawodach lotniczych Le Challenge International Avions de Tourisme. W miejscu ich rozbicia w 1935 wybudowano mauzoleum i postawiono krzyż, w 1940 zniszczone przez nazistów. W 1950 postawiono nowe mauzoleum nazwane Żwirkowiskiem. Obecnie zarządzane jest przez Miejscowe Koło PZKO Kościelec cz. Kostelec.

                                     

8. Osoby urodzone w Cierlicku

  • Wacław Aleksander Maciejowski – prawnik
  • Karol Chmiel – działacz oświatowy i biliotekarz
  • Ernest Farnik – nauczyciel, publicysta, działacz oświatowy i kulturalny