Poprzednia

ⓘ Metodologia nauk historycznych




                                               

Badania historyczno-terenowe

Badania historyczno-terenowe – koncepcja badań zaproponowana przez polskiego socjologa Kazimierza Dobrowolskiego, łącząca perspektywy socjologiczną i historyczną. Dobrowolski uważał, że tradycyjne metody badawcze stosowane w socjologii i historii są niewystarczające i ograniczone. Historycy w swoich badaniach opierają się przede wszystkim na materiałach pisanych, w szczególności na archiwach, natomiast socjolodzy skupiają się na badaniu współczesnego stanu społeczeństw. Badania historyczno-terenowe mają łączyć podejścia obu nauk i tym samym uzupełniać ich braki. Historycy powinni więc być ...

                                               

Dyskurs

Dyskurs – pojęcie wywodzące się z językoznawstwa i oznaczające formę organizacji języka. Z grubsza rzecz biorąc należy traktować je jako uogólnienie pojęcia konwersacji. Dyskurs to zarówno komunikaty pisane i mówione. W uproszczeniu dyskurs odnosi się do użycia języka, mającego na celu umożliwienie komunikacji na dane tematy w konkretnej dziedzinie życia.

                                               

Faktografia

Faktografia – inaczej zbiór faktów lub działania polegające na gromadzeniu, selekcjonowaniu oraz ocenie stanu zachowanych zapisów wykorzystywanych do tworzenia wizerunku przeszłości. Faktografia jest jedną z nauk pomocniczych historii, często poddaną krytyce związanej z subiektywizmem jej oceny – o ile fakty zgromadzone są w pełni prawdziwe, to sposób ich wykorzystania może być różny. Jednym ze znanych historyków poddanych właśnie takiej krytyce był Arnold Joseph Toynbee, któremu zarzucano manipulacje historią poprzez posługiwanie się mitami i przenośniami na równi z faktografią, a także z ...

                                               

Hermeneutyka

Hermeneutyka – zapoczątkowana w starożytnej Grecji sztuka interpretacji tekstów literackich. U swego zarania hermeneutyka była interpretacją tekstów świętych hermeneutyka biblijna, hermeneutyka teologiczna i taka pozostawała aż do Friedricha Schleiermachera, który, jako pierwszy, postulował objąć działaniami hermeneutycznymi wszystkie teksty. Umberto Eco ojcem hermeneutyki nazywa Augustyna z Hippony, który miał jakoby zalecać porównywanie tłumaczeń Biblii jednak tylko między sobą, a nie z hebrajskim oryginałem.

                                               

Historia kontrafaktyczna

Historia kontrafaktyczna – kierunek w naukach historycznych wykorzystujący hipotetyczne założenie, że pewne kluczowe zdarzenia historyczne nie miały miejsca lub zakończyły się inaczej niż w rzeczywistości. Szukając metodami naukowymi odpowiedzi na pytanie "Co by było gdyby.?" historia kontrafaktyczna jest instrumentem umożliwiającym lepsze zrozumienie i poznanie złożonych procesów historycznych. Historii kontrafaktycznej nie należy mylić z rewizjonizmem ani z tzw. historią alternatywną, która jest gatunkiem literackim lub filmowym, zaliczanym do fantastyki.

                                               

Historia mówiona

Historia mówiona może być zdefiniowana jako nagrywanie, zachowywanie i interpretacja historycznych informacji, bazujących na osobistych przeżyciach i opiniach mówiącego. Często przybiera formę relacji z przeszłych wydarzeń widzianych na własne oczy, ale może zawierać elementy folkloru, mitów, pieśni i opowieści przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Mimo, że jest to nieoceniony sposób na zachowanie wiedzy i zrozumienie doświadczonych ludzi, historia mówiona może także zajmować się rozmowami z młodszymi pokoleniami. W ostatnim czasie, użycie technik wideofilmowania pozwoliło na wyjście hi ...

                                               

Historyka

Historyka. Studia Metodologiczne – rocznik wydawany przez Komisję Historyczną PAN, Oddział w Krakowie. Ukazuje się od 1967 roku. Redaktorzy:Celina Bobińska, Maciej Salamon i Krzysztof Zamorski, Krzysztof Zamorski. Pismo poświęcone jest zagadnieniom metodologii historii i historii historiografii. Zawiera działy: Noty recenzyjne Omówienia Problemy Ludzie, idee, poglądy Z warsztatu pracy historyka Artykuły publikowane są w języku polskim i w językach kongresowych.

                                               

Stanisław Iłowski

Stanisław Iłowski, inna forma nazwiska Ilovius herbu Prawda – polski historyk, grecysta, tłumacz, poeta, autor pierwszej w Polsce metodyki historii, kanonik łowicki w 1570 roku, kanonik płocki w 1569 roku, kanclerz kapituły poznańskiej w 1568 roku, kanonik gnieźnieński w 1566 roku.

                                               

Metody historyczne

Metody historyczne metoda pragmatyczna - metoda, którą bardzo chętnie posługiwali się historycy europejscy w wiekach średnich. Metoda ta zawiera oprócz opisu wydarzeń, także wnioski i nauki moralne. W Europie wiąże się często z tzw. prowidencjonalizmem, czyli poglądem, że istota boska bezpośrednio ingeruje w sprawy ludzkie, rozdzielając doraźne nagrody i kary w starożytności widać to np. w Dziejach Herodota. metoda synchronistyczna - polegająca na równoczesnym przedstawianiu ciągów wydarzeń, dziejących się wprawdzie równocześnie, ale w różnych miejscach. Przednaukowe metoda opisowa - chara ...

                                               

Przekaz pisemny

Przekaz pisemny 1. W edytorstwie naukowym, głównie historycznym i językoznawczym przekaz pisemny to rękopis lub druk służący za podstawę lub źródło pomocnicze dla ustalenia poprawności informacji w opracowaniu powiązanym tematycznie z tym przekazem. Przekazy pisemne dzielimy na autentyczne skontrolowane i pozytywnie zaopiniowane przez autora opracowania, oraz nieautentyczne co do których pochodzenia nie zastosowano metod badawczych z powodu braku dodatkowych informacji. 2. W socjologii i filozofii – przekaz pisemny to forma komunikacji międzyludzkiej realizowana za pomocą pisma.

                                               

Przełom antypozytywistyczny

Przełom antypozytywistyczny - ruch intelektualny, powstały na przełomie XIX i XX wieku w Europie. Dotyczył wszystkich nauk humanistycznych, np. teorii literatury, socjologii, historii itp. Przełom antypozytywistyczny rozpoczęli przedstawiciele nauk ścisłych. Przejawiał się on w zakwestionowaniu metodologii badań nauk pozytywistycznych oraz zachwianiu pewności z owych nauk wyrosłych. Pozytywistyczna nauka o literaturze opierała się na przekonaniu, że poznanie może pretendować do miana naukowego, zaś zakres wiedzy obejmował jedynie to, co jest dane faktycznie i nie badał kwestii związanych z ...

                                               

Rocznik Antropologii Historii

Rocznik Antropologii Historii – rocznik ukazujący się od 2011. Redaktorami naczelnymi są: Jacek Kowalewski, Wojciech Piasek 2011-2016. W skład komitetu redakcyjnego wchodzą: Marta Kurkowska-Budzan, Marcin Brocki, Anna Brzezińska, Dobrochna Kałwa, Rafał Kleśta-Nawrocki, Barbara Klich-Kluczewska, Andrzej P. Kowalski, Krzysztof Piątkowski, Karolina Polasik-Wrzosek, Tomasz Wiślicz, Filip Wolański, Paweł Żmudzki.

                                               

Sensus Historiae

Sensus Historiae. Studia interdyscyplinarne – kwartalnik ukazujący się od 2010 w Bydgoszczy. Pierwszym redaktorem naczelnym był Wojciech Wrzosek. Pismo powstało z inicjatywy historyków i metodologów z Poznania. Jest poświęcone interdyscyplinarnym aspektom naukowego uprawiania historii. Obecnie redaktorem naczelnym jest Anna Pałubicka.

                                               

Szymon Starowolski

Szymon Starowolski, inna forma nazwiska Starovolscius – polihistor, preceptor w domach magnackich I Rzeczypospolitej, ksiądz katolicki, kantor tarnowski, kanonik krakowski, polski historyk i pisarz polityczny epoki baroku, kaznodzieja.

                                               

Studia Metodologiczne

Studia Metodologiczne. Zeszyty poświęcone integracji nauki – rocznik ukazujący się w Poznaniu od 1965 roku. Wydawcą jest Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Pismo poświęcone jest metodologii nauk humanistycznych i zagadnieniom związanych z integracją różnych dyscyplin naukowych. W latach 1989-1999 redaktorem naczelnym był Wojciech Wrzosek. Obecnie redaktorem naczelnym jest Paweł Zeidler.

                                               

Tradycja oralna

Tradycja oralna – inaczej przekaz ustny, przekaz mówiony. Przekaz wiedzy, umiejętności i wartości etycznych i estetycznych za pomocą mowy – bez udziału pisma. Szczególnym rodzajem tradycji oralnej jest literatura oralna – przekazywane za pomocą mowy mówionej formy twórczości literackiej. Rozpoczęte w XIX w. badania nad formami tradycji oralnej powstały ze względu na rozwój badań nad społecznościami, które nie wykształciły pisma – ich obyczajowością, folklorem, legendami, obyczajami, mitami i opowieściami. Elementy tradycji oralnej występują także w społeczeństwach znających pismo, jako świ ...

                                               

Trofa (ekonomia)

Trofa – stosowany w historii, archeologii i numizmatyce wskaźnik pomiaru wartości pieniędzy w różnych epokach historycznych i realiach geograficznych. Trofa to ilość pokarmu zaspokajająca przeciętne dzienne potrzeby energetyczne przeciętnego człowieka przy zastrzeżeniu w miarę racjonalnego odżywiania – zakłada się, że trofa powinna stanowić równowartość 3000 kcal, z czego 1800 kcal 450 gramów ma przypadać na węglowodany, 900 100 g na tłuszcze i 300 75 g na białko. Stosując trofę należy zestawiać produkty żywnościowe charakterystyczne dla danych realiów i przyjętych tam zwyczajów żywieniowy ...

                                               

Wpływologia

Wpływologia – ironiczny termin określający zespół wywodzących się z pozytywizmu praktyk badawczych na gruncie nauki o literaturze, a czasem także innych nauk o sztuce lub historiografii. Pozytywistyczna metodologia badań literackich zgodnie z ewolucjonizmem koncentrowała się na wynajdywaniu wzajemnych powiązań i zależności "wpływów” między utworami literackimi. Prowadziło to do ignorowania problematyki wewnętrznej dzieła literackiego, a w skrajnej postaci do uznawania nawet najwybitniejszych utworów literackich za sumę zapożyczeń z dzieł innych pisarzy. XIX-wieczne literaturoznawstwo ewolu ...

                                               

Zachowywanie historii mówionej

Zachowywanie historii mówionej jest to pole działalności, zajmującej się opieką nad i utrzymaniem zebranych materiałów historii mówionej, niezależnie od postaci tych przekazów. Historia mówiona jest to metoda historycznej dokumentacji, w której wykorzystuje się relacje żyjących uczestników zdarzeń, które się bada. Historia mówiona często dotyka tematów rzadko pojawiających się na kartach dokumentów pisanych, a przez to, uzupełnia luki w historii.

                                               

Źródła historyczne

Źródła historyczne – wszystko, skąd można czerpać wiedzę o przeszłości, inaczej rzecz biorąc – są to wszelkie zachowane ślady działalności człowieka. Krytyka źródła polega na zdobywaniu wiedzy o źródle, tak by stało się one źródłem gotowym do wykorzystywania informacji.

                                               

Źródło pierwotne

Źródło pierwotne – każda publikacja, która zawiera oryginalny opis badań, obserwacji, spostrzeżeń, teorii, hipotez własnych autora. Naukowe źródła pierwotne stanowią głównie oryginalne publikacje naukowe, które znalazły swoje miejsce w uznanych czasopismach naukowych, ale do źródeł tych można też zaliczyć prace dyplomowe, doktorskie, rozdziały w fachowych książkach, niektóre traktaty. W naukach historycznych za źródła pierwotne uważa się teksty oryginalnych dokumentów – listy znanych postaci historycznych, ich pamiętniki i autobiografie, relacje naocznych świadków zdarzeń, dokumenty urzędo ...

                                               

Źródło wtórne

Źródło wtórne – każda publikacja, która nie stanowi opisu oryginalnych badań, obserwacji, spostrzeżeń, teorii lub hipotez własnych autora, lecz gromadzi i prezentuje dane pochodzące od innych autorów. Do źródeł wtórnych zalicza się: teksty techniczne pisane na podstawie źródeł pierwotnych, np.: przeglądy patentów, zbiorcze opisy rozwiązań technicznych, wtórne teksty instruktażowe pisane na podstawie zbiorów instrukcji oryginalnych, itp. opracowania źródłowych tekstów historycznych, o ile nie zawierają oryginalnych teorii i hipotez stawianych przez autora opisu na podstawie tychże tekstów n ...