Poprzednia

ⓘ Geografia społeczno-ekonomiczna




                                               

Geografia społeczno-ekonomiczna

Geografia społeczno-ekonomiczna – nauka geograficzna badająca różne aspekty działalności człowieka, w tym także konsekwencje społeczne i gospodarcze dla tej aktywności w przestrzeni geograficznej. Jeden z dwóch głównych działów geografii.

                                               

Anekumena

Anekumena – obszar na kuli ziemskiej trwale i całkowicie niezamieszkany przez człowieka i niewykorzystywany gospodarczo, w przeciwieństwie do ekumeny, czyli terenów stale zamieszkałych i subekumeny – terenów zamieszkałych czasowo. Do anekumeny można zaliczyć np. obszary pustynne, obszary polarne oraz szczytowe partie wysokich pasm górskich.

                                               

Cybergeografia

Cybergeografia – dział geografii badający przestrzenną naturę sieci komputerowych, zwłaszcza Internetu oraz elektronicznych "miejsc” istniejących poza ekranami naszych komputerów, czyli cyberprzestrzeń z perspektywy społecznej, gospodarczej, kulturowej i technologicznej. Według "Słownika terminów wojskowych i powiązanych” Departamentu Obrony USA, cyberprzestrzeń to "globalna domena środowiska informacyjnego, na którą składają się współzależne sieci i infrastruktura technologii informacyjnej oraz zawarte w nich dane, w tym Internet, sieci telekomunikacyjne, systemy komputerowe, a także wbud ...

                                               

Czynnik lokalizacji

Czynnik lokalizacji – czynnik który wpływa na wybór umiejscowienia, rodzaju i wielkości działalności gospodarczej, obiektu lub zespołu obiektów na określonym obszarze. Przedmiotem lokalizacji może być produkcja przemysłowa, uprawy rolne, infrastruktura techniczna, osiedla mieszkaniowe, obiekty handlowe, usługowe i rekreacyjne. Wyróżniamy następujące grupy czynników: przyrodnicze – związane z warunkami środowiskowymi, czynniki kosztowe, specjalne – związane z sytuacją ekonomiczną, społeczną i polityczną w danym miejscu pozaprzyrodnicze – związane głównie z warunkami technicznymi przygotowan ...

                                               

Dobro pozycjonalne

Dobro pozycjonalne – termin wprowadzony przez Freda Hirscha w 1976 roku na określenie produktów i usług, których wartość jest oceniana w głównej mierze w stosunku do innych. Przykładowo wartość domów jest oceniana na podstawie wiedzy o wartości domów sąsiadów lub kolegów; wartość samochodu może wynikać nie z jego funkcjonalności lecz z pożądanego statusu społecznego jego nabywcy. Generalnie dobra pozycjonalne zyskują na wartości dzięki ograniczonej dostępności, czego przykładem są np. dochodowe stanowiska pracy, atrakcyjne turystycznie miejsca, luksusowe dzielnice oraz pomieszczenia i sale ...

                                               

Dojazd do pracy

Dojazd do pracy – regularne, codzienne podróże z miejsca zamieszkania do miejsca pracy lub studiów. W Stanach Zjednoczonych funkcjonuje termin commuter schools, określający szkoły, które mają niewiele akademików lub w pobliżu których brakuje miejsc, gdzie można wynająć mieszkanie. Przed XIX wiekiem większość pracowników mieszkała w odległości mniejszej niż godzinę drogi pieszo od miejsca pracy. W dzisiejszych czasach wiele ludzi podróżuje codziennie do pracy z ich miejsc zamieszkania: miast, miasteczek i wsi – szczególnie w społeczeństwach industrialnych i postindustrialnych, które używają ...

                                               

Dynamiczna teoria zasobów

Dynamiczna teoria zasobów - za jej twórcę powszechnie uważany jest David Ricardo. Teoria ta głosi, że ilość zasobów jest nieograniczona, ograniczona jest tylko nasza wiedza o nich. Rozwój społeczeństwa niekoniecznie musi prowadzić do katastrofy, albowiem rozwijająca się gospodarka staje się coraz bardziej zasobooszczędna, odkrywa nowe zasoby jak również wykorzystuje zjawisko substytucyjności.

                                               

Efekt zatłoczenia

Efekt zatłoczenia – określenie związane z faktem ponoszenia uszczerbku przez pewne dobro publiczne lub dobro zbiorowe z powodu przeludnienia. Polega na zmniejszaniu się indywidualnych korzyści z danego dobra w stosunku do ogólnych kosztów wraz ze wzrostem liczby jego użytkowników. Efekt zatłoczenia można więc sformułować następująco: im więcej osób posiada dane dobro, tym mniejszej liczbie sprawia ono przyjemność. Za przykład uchodzą projektowane by usprawnić ruch drogowy i transport towarowy autostrady. Im więcej osób z nich korzysta tym mniej stają się atrakcyjne dla użytkowników – ludzi ...

                                               

Ekumena

Ekumena – obszary na kuli ziemskiej stale zamieszkane i wykorzystywane gospodarczo przez człowieka. Początkowo za ekumenę uważano tylko obszar znany ludności kręgu śródziemnomorskiego. Obszary nieznane uważane były błędnie za niezamieszkane i nazywano ją anekumeną. Od wielu wieków, zwłaszcza od epoki wielkich odkryć geograficznych, a także wraz z postępem technicznym, ekumena powiększa się kosztem anekumeny. Obecnie stałe osiedla ludzkie występują między 54° szerokości geograficznej południowej a 78° szerokości geograficznej północnej.

                                               

Garb migracyjny

Garb migracyjny to: krótkookresowe skumulowanie odpływu migracyjnego, wynikające z popytu migracyjnego odłożonego w przeszłości. krótkookresowe nasilenie migracji, powstające wskutek liberalizacji przepływów handlowych i inwestycyjnych pomiędzy integrującymi się gospodarczo krajami,

                                               

Geografia behawioralna

Geografia behawioralna – podejście badawcze w geografii interesujące się wyobrażeniami i zachowaniami człowieka w celu wyjaśniania zjawisk i procesów społecznych w przestrzeni. Nurt ten rozwinął się jako reakcja na przedmiotowe traktowanie człowieka w wyjaśnianiu jego zachowań – jako mechanicznej reakcji na warunki otoczenia w nurcie ilościowej analizy przestrzennej. Geografia behawioralna uznaje proces postrzegania środowiska i będące jego wynikiem wyobrażenia za podstawę wyjaśniania przestrzennych zachowań decyzji człowieka. Obejmuje badania wyobrażeń rozmieszczenia zjawisk i ich cech ma ...

                                               

Geografia ekonomiczna

Geografia ekonomiczna – dział geografii społeczno-ekonomicznej badający działalność gospodarczą człowieka. Jest nauką na pograniczu ekonomii i geografii.

                                               

Geografia komunikacji

Geografia komunikacji – dział geografii ekonomicznej badający rozwój i rozmieszczenie transportu i łączności oraz rozwój, rozmieszczenie i zasięg działalności różnych działów komunikacji na tle warunków środowiska geograficznego. Geografia komunikacji jest pojęciem szerszym od geografii transportu, obejmuje zarówno zagadnienia związane z transportem, jak i łącznością.

                                               

Geografia kultury

Geografia kultury – dział geografii społeczno-ekonomicznej zajmujący się związkami pomiędzy kulturą a przestrzenią. Można wyróżnić poddziały geografii kultury: geografia religii przekaz wzorców i wartości kulturowych geografia języka geolingwistyka

                                               

Geografia ludności

Geografia ludności – nauka badająca wzajemne zależności pomiędzy człowiekiem a środowiskiem geograficznym. Do głównych pól badawczych geografii ludności należy: Ruch rzeczywisty naturalny, wędrówkowy. Ruch naturalny, jego zmienność w czasie i przestrzeni oraz skutki jego zróżnicowanego tempa. Gęstość zaludnienia i koncentracja ludności. ruch wędrówkowy migracyjny, jego przyczyny, cechy charakterystyczne i skutki. Struktury ludności. Rozmieszczenie ludności na świecie, jej przyczyny i skutki.

                                               

Geografia religii

Geografia religii – jedna z młodszych dyscyplin geografii wyodrębniona w ramach geografii kultury i geografii człowieka, zajmuje się badaniem relacji pomiędzy przestrzenią geograficzną a religią.

                                               

Geografia rolnictwa

Geografia rolnictwa – dział geografii społeczno-ekonomicznej zajmujący się badaniem wzajemnych relacji między rolnictwem a środowiskiem geograficznym; bada również w szerszym znaczeniu przestrzenne rozmieszczenie produkcji roślinnej i zwierzęcej na świecie. Opisuje i analizuje uprawę roślin, hodowlę zwierząt w różnych przestrzeniach geograficznych.

                                               

Geografia społeczna

Geografia społeczna - dziedzina badań opisująca społeczeństwa w relacji do przestrzeni. Charakter problematyki badań tej dyscypliny jest w dużym stopniu zależny od uwarunkowań instytucjonalnych, filozoficznych i społecznych, stąd przybiera różne formy zależnie od kultury, z której wywodzi się i gdzie funkcjonuje badacz. W polskiej geografii przyjmuje się, że jest to dział geografii człowieka badający zróżnicowanie przestrzenne procesów i struktur społecznych oraz wzajemne oddziaływanie ich i środowiska geograficznego. Skupia się na procesie społecznego tworzenia różnych form środowiska życ ...

                                               

Geografia transportu

Geografia transportu – jeden z działów geografii komunikacji. Przedmiotem badań jest transport osób i towarów w aspekcie przestrzennym, w powiązaniu ze środowiskiem geograficznym, przy uwzględnieniu czynników społeczno-ekonomicznych. Ogólnie problematykę geografii transportu można podzielić na dwie grupy zagadnień: dotyczące sieci transportowej, a więc dróg transportu oraz całej infrastruktury z tym związanej; dotyczące działalności transportu – ruchu pojazdów oraz przewozu osób i ładunków. Geografia transportu jest silnie powiązana z innymi działami nauki zajmującymi się komunikacją: ekon ...

                                               

Geografia turystyczna

Geografia turystyczna – naukowe określenie walorów turystycznych krajobrazu, zbadanie możliwości ruchu turystycznego z zachowaniem istotnych cech pierwotnych krajobrazu, a zarazem ustalenie racjonalnego wykorzystania tego ruchu. W okresie późniejszym Stanisław Leszczycki zmienił termin geografia turystyczna na geografia turyzmu.

                                               

Geografia turyzmu

Geografia turyzmu – dziedzina geografii społeczno-ekonomicznej zajmująca się przyrodniczymi oraz antropogenicznymi uwarunkowaniami i następstwami ruchu turystycznego. Pojęcie to obejmuje całokształt zagadnień teoretycznych, geograficznych, gospodarczych, przyrodniczych, statystycznych, prawnych, kulturalnych, społecznych związanych z turystyką.

                                               

Gęstość sieci drogowej

Gęstość sieci drogowej – miara ilościowa sieci dróg. Stosunek długości dróg do pola powierzchni obszaru dla którego bada się gęstość. Jednostką gęstości jest najczęściej liczba kilometrów dróg w przeliczeniu na 100 hektarów.

                                               

Gęstość sieci kolejowej

Gęstość sieci kolejowej – miara ilościowa sieci transportu kolejowego. Stosunek długości linii kolejowych do pola powierzchni obszaru dla którego bada się gęstość. Jednostką gęstości jest najczęściej liczba kilometrów torów w przeliczeniu na 100 kilometrów kwadratowych powierzchni. Do krajów o największej gęstości sieci kolejowej należą: Czechy, Belgia, Niemcy. Zaś najmniejszą gęstość sieci kolejowej: Australia, Rosja.

                                               

Horyzont geograficzny

Horyzont geograficzny – termin określający granice obszarów kuli ziemskiej znanych danemu ludowi w danym okresie historycznym. Obszar taki, zamieszkany przez ludzi i przez nich wykorzystywany, nazywano ekumeną - w przeciwieństwie do nieznanej im i uważanej za niezamieszkaną anekumeny.

                                               

Infrastruktura

Infrastruktura – podstawowe urządzenia i systemy służące państwu, miastu lub innym obszarom, w tym usługi i urządzenia niezbędne do poprawnego funkcjonowania. Infrastruktura składa się z publicznych i prywatnych usprawnień fizycznych, takich jak drogi, koleje, mosty, tunele, zaopatrzenie w wodę, kanały ściekowe, sieci elektryczne i telekomunikacja.

                                               

Kraje rozwijające się

Kraje rozwijające się – termin określający kraje o niskim poziomie dóbr materialnych. Nie istnieje jednak ogólnie przyjęta definicja kraju rozwiniętego, a poziom rozwoju krajów rozwiniętych również może być zróżnicowany. Niektóre organizacje, takie jak Bank Światowy, używają klasyfikacji numerycznej, traktując wszystkie kraje o niskim i średnim przychodzie jako rozwijające się. W najnowszej klasyfikacji gospodarki krajowe zostały podzielone według danych PKB per capita za 2008 rok – kraje o GNI per capita poniżej 11 905 USD zostały zaliczone do krajów rozwijających się. Inne instytucje uży ...

                                               

Niedopasowanie przestrzenne

Niedopasowanie przestrzenne jest to socjologiczne, ekonomiczne i polityczne zjawisko związane z ekonomicznymi przemianami, w którym możliwości zatrudnienia dla słabo wykształconych i posiadających niskie kwalifikacje pracowników są zlokalizowane daleko od miejsc przez nich zamieszkałych. W Stanach Zjednoczonych przybiera to formę dużej koncentracji biedy w centrach miast, z dużymi możliwościami zatrudnienia dla nisko wykwalifikowanych pracowników na przedmieściach. Termin ten został pierwszy raz użyty przez Johna F. Kaina w 1968. W książce The Truly Disadvantaged: The Inner City, the Under ...

                                               

Nihilizm geograficzny

Nihilizm geograficzny – pogląd filozoficzno-naukowy związany z wzajemnymi powiązaniami cywilizacji ludzkiej i środowiska naturalnego. Nihilizm geograficzny głosi, że zależności między życiem człowieka i naturą nie istnieją lub istnieją w minimalnym stopniu. Nihiliści głosili, że egzystencja człowieka, działalność społeczna, gospodarcza i polityczna to jedna sprawa, zaś środowisko naturalne, zwierzęta, rośliny, hydrosfera to sprawa zupełnie odrębna, niemająca większego wpływu na tę pierwszą. Warunki życia człowieka zależą, według nihilistów, głównie od stabilności politycznej, rozwoju nauko ...

                                               

Pogranicze (obszar)

Pogranicze – obszar położony blisko granicy oddzielającej terytoria różniące się pod pewnymi cechami. Najczęściej chodzi tu o granice państwowe. Na obszarach pogranicza obserwuje się przemieszanie pewnych cech z obu sąsiadujących ze sobą obszarów. W I Rzeczypospolitej dla określenia wschodniego pogranicza używano terminu "Kresy”, a w II Rzeczypospolitej Kresy Wschodnie, czyli województwa położone na wschód od linii Curzona. W Czechach dla określenia części czeskiego pogranicza zamieszkanego do 1945 r. przez Niemców sudeckich. W Stanach Zjednoczonych w XVIII i XIX wieku mianem pogranicza an ...

                                               

Poziom spożycia

Poziom spożycia – średnia kaloryczność dziennej porcji pożywienia spożywanej przez ludzi. Ze względu na kulturę i narodowość wskaźnik poziomu spożycia zmienia się dla każdego kraju, aczkolwiek dla uogólnienia stosuje się uśredniający podział na dwa rejony świata. W krajach bogatszej Północy je się więcej i bardziej urozmaicone pożywienie niż w rejonach uboższego Południa.

                                               

Region strefowy

Region strefowy – region charakteryzujący się jednorodnością pod względem produkcyjnym lub usługowym. Występuje on na obszarach o produkcji powierzchniowej. Region strefowy to obszar homogeniczny w sensie genetycznym, a nie struktury przestrzennej takie skojarzenie pojawia się często powodowane utożsamianiem jednorodności z jednolitością. Regiony strefowe wywodzą się z jednej podstawowej cechy lub pewnej kombinacji cech i ta cecha nadaje regionowi charakter oraz określa jego funkcje w całej strukturze przestrzennej gospodarki narodowej. Pierwotna funkcja sprzyja często rozwojowi innych, po ...

                                               

Region węzłowy

Region węzłowy – oznacza ujęcie regionu jako obszaru ciążeń powiązań usługowych bądź produkcyjnych. Są jednolite pod względem funkcjonalnym, ale różne pod względem działalności gospodarczej. Regiony węzłowe wyznacza się według związku między regionem centralnym a obszarami otaczającymi. Region węzłowy obejmuje obszar wokół większego miasta lub zespołu miast i jest z nim związany układem stałych wzajemnych powiązań i ciążeń, czyli obustronnej wymiany ludzi, dóbr, usług lub informacji. Istotą regionów węzłowych jest zatem istnienie powiązań pomiędzy obszarami koncentracji działalności społec ...

                                               

Subekumena

Subekumena – obszar na kuli ziemskiej zamieszkany przez człowieka jedynie okresowo bądź niezamieszkany, ale wykorzystywany gospodarczo.

                                               

Wielka migracja Afroamerykanów w Stanach Zjednoczonych

Wielka migracja Afroamerykanów w Stanach Zjednoczonych – ruch migracyjny Afroamerykanów w latach 1915-1930 z południowych stanów USA do północnych, środkowo-zachodnich i zachodnich stanów. Łącznie w tym okresie 1.3 mln czarnych Amerykanów opuściło południowe stany. Afroamerykanie migrowali w celu ucieczki przed rasizmem, w poszukiwaniu zatrudnienia w miastach przemysłowych, oraz lepszych warunków edukacyjnych dla swoich dzieci. Niektórzy historycy inaczej określają czasowe ramy "Wielkiej migracji” i dzielą ją na dwa etapy. Pierwsza Wielka Migracja w latach 1910–1940, podczas której około 1 ...

                                               

Współczynnik urodzeń

Współczynnik urodzeń – w demografii niemianowany współczynnik określający liczbę urodzeń żywych na 1000 mieszkańców i rok. w s p. u r. = U r. z y w e L. l u d n o s c i 1000 {\displaystyle wsp.ur.={\frac {Ur.zywe}{L.ludnosci}}1000} Liczba ta jest podawana w promilach, a nie procentach!, przy czym Ur.zywe – liczba żywych urodzeń w odpowiednim roku L.ludnosci – liczba ludności przeciętna lub w środku roku. Tego typu wskaźnik może zostać obliczony nie tylko dla całej populacji, ale także dla pewnej kohorty społecznej.