Poprzednia

ⓘ Historia naturalna




Historia naturalna
                                     

ⓘ Historia naturalna

Historia naturalna – termin określający wszelkie zmiany zachodzące w przyrodzie oraz dziedziny nauki, których przedmiotem jest badanie obiektów przyrodniczych, zarówno przyrody ożywionej, jak i nieożywionej. W języku polskim określenie to jest obecnie rzadko używane, gdyż w tym sensie preferuje się słowo "przyrodoznawstwo”.

                                     

1. Historia

W przeszłości do dziedzin historii naturalnej włączano także obserwacje fizyczne, chemiczne i astronomiczne. Współcześnie termin ten stosuje się najczęściej do określania prac o przyrodzie ożywionej. Jednakże obecnie traktowany jest on w świecie nauki jako archaiczny, zbyt ogólny i rzadko stosowany w pracach naukowych.

Termin "historia naturalna” był już stosowany przez Arystotelesa i innych starożytnych filozofów greckich, które określali tak swoje badania nad światem przyrody. Pliniusz Starszy nazwał tak swoje główne dzieło. Średniowieczni chrześcijańscy filozofowie stosowali go głównie do określenia studiów nad scala naturae wielki łańcuch Bytu, natomiast nurt arystotelesowski kontynuowali niektórzy badacze arabscy.

Przyrodniczy aspekt terminu powrócił do nauk w Europie w czasie renesansu. W Polsce w XVII wieku zagadnienie to popularyzował Jan Jonston przyrodoznawca i autor wielu prac wydawanych w Niemczech, Anglii i Niderlandach. Jednak upowszechnienie przyrodniczego sensu terminu było zasługą Linneusza. Od tej pory w XVIII i XIX w. często używano w literaturze naukowej terminu "historia naturalna” na określenie wszelkich badań przyrodniczych. Również muzea gromadzące zbiory przyrodnicze przyjmowały wtedy często nazwę muzeum historii naturalnej, utrzymaną przeważnie do dziś np. Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu.

W drugiej połowie XIX w. miała miejsce debata, której celem miało być wytyczenie pojęciowej granicy między historią naturalną jako całokształtem zmian zachodzących w przyrodzie a dziejami, czyli całokształtem zmian zachodzących w kulturze. Znaczącym uczestnikiem tej debaty był Thomas Henry Huxley 1825 – 1895, który najpierw uważał, że badając historię naturalną zdobywamy także wiedzę na temat społeczeństwa i kultury ujęcie ewolucjonizmu społecznego, lecz od opublikowania pracy Evolution and Ethics 1893 wskazywał na odmienność praw obowiązujących w przyrodzie i w historii człowieka. Przykładem niedostrzegania różnicy między historią naturalną a historią człowieka jest stanowisko krytyka teorii ewolucji i kreacjonisty Charlesa Hodgea, który bronił idei celowości teleologii zmian zachodzących w przyrodzie.

Od przełomu XIX/XX w. w związku z rozwojem nauk i ich specjalizacją, termin "historia naturalna”, odnoszony do wszystkich zmian zachodzących w Naturze, zaczął być zbyt ogólnikowy. Utrzymał się on jednak wówczas w takich dziedzinach jak ekologia, etologia i biologia ewolucyjna

W XX wieku termin jest nieostry i bywa używany na określenie zmian zachodzących w przyrodzie w sensie filogenetycznym i ontogenetycznym jak i na określenie nauki.

                                     
  • Historia naturalna Polski polski telewizyjny serial dokumentalny poświęcony ewolucji środowiska naturalnego Polski w dziejach Ziemi. Film realizowany
  • Historia naturalna łac. Naturalis Historia dawna encyklopedia w języku łacińskim autorstwa Pliniusza Starszego, rzymskiego pisarza i dowódcy marynarki
  • Historia naturalna Królestwa Polskiego jednotomowa, osiemnastowieczna polska encyklopedia, która dwukrotnie wydana została w Krakowie w latach 1783 1804
  • Muzeum Historii Naturalnej w Lejdzie muzeum historii naturalnej połączone z ośrodkiem badawczym w Lejdzie. Zbiory muzeum liczą ponad 37 mln okazów. Zalicza
  • Narodowe Muzeum Historii Naturalnej ang. National Museum of Natural History muzeum historii naturalnej część Smithsonian Institution. Znajduje się
  • Muzeum Historii Naturalnej ang. Natural History Museum w Londynie jest jednym z trzech wielkich muzeów znajdujących się przy Exhibition Road w South
  • zajmującego się sztuką sięgają starożytności Historia naturalna Pliniusza Starszego Bardzo ważna dla historii sztuki książka powstała w okresie renesansu. Są
  • Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu fr. Muséum national d Histoire naturelle jedno z największych na świecie muzeów przyrodniczych. Założone 10 czerwca
  • Historia animalium stgr. Περὶ Τὰ Ζῷα Ἱστορίαι, łac. Historia Animālium Historia naturalna zwierząt pisma zoologiczne Arystotelesa ze Stagiry powstałe
  • Muzeum Historii Naturalnej w Wiedniu niem. Naturhistorisches Museum Wien muzeum historii naturalnej w Wiedniu, otwarte w 1889. Zbiory muzeum bazują
  • Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej ang. American Museum of Natural History położone na Manhattanie przy 79 ulicy i Central Park West w Nowym
  • crapauds Historia naturalna żab drzewnych, żab i ropuch w 1802, a w latach 1802 - 1803 Histoire naturelle, générale et particulière des reptiles Historia naturalna