Poprzednia

ⓘ Cybernetyka społeczna




                                     

ⓘ Cybernetyka społeczna

Cybernetyka społeczna, socjocybernetyka – nauka o procesach, celach i metodach sterowania społeczeństwem.

                                     

1. Charakterystyka cybernetyki społecznej

Stosując metody matematyczne i statystyczne oraz analizę jakościową zachowań społecznych różnorakich podmiotów, cybernetyka społeczna dąży do określenia możliwości, warunków i skutecznych sposobów sterowania zjawiskami i procesami społecznymi. Interdyscyplinarny charakter cybernetyki społecznej polega na wykorzystaniu i integrowaniu dorobku cybernetyki ogólnej oraz dorobku takich nauk społecznych jak: socjologia, psychologia społeczna, politologia, prawoznawstwo, ekonomia itp. Cybernetyka społeczna jest związana także z teorią procesów informacyjnych w społeczeństwie, na nich bowiem opierają się w dużej mierze mechanizmy sterowania społecznego.

Przez długie wieki sztuka sterowania ludźmi była domeną wtajemniczonych, którzy zazdrośnie strzegli swego monopolu. Od czasu powstania cybernetyki społecznej sytuacja uległa pod tym względem istotnej zmianie. Cybernetyka – jako nauka o procesach sterowania – zaczęła wyjaśniać pewne ogólne prawidłowości występujące we wszelkich procesach sterowniczych, zaś cybernetyka społeczna – ogólne prawa rządzące procesami sterowania społecznego. Znajomość tych praw może być bardzo pomocna tym wszystkim ludziom, którzy czynnie uczestniczą w tego rodzaju procesach. Podobnie jak wszelka wiedza naukowa, również i wiedza z zakresu cybernetyki społecznej może być wykorzystana do różnych celów: z jednej strony można ją wykorzystać, aby sprawniej osiągnąć pozytywne cele społeczne, a z drugiej – w celu manipulowania ludźmi, czyli sterowania nimi wbrew ich interesom. Jednakże nawet biorąc pod uwagę tę drugą możliwość, trzeba stwierdzić, że nic chyba nie może skuteczniej zapobiec manipulowaniu ludźmi, jak znajomość ogólnych praw cybernetyki społecznej, bowiem manipulacja ludźmi może być skuteczna tylko wówczas, gdy jej technika nie jest znana tym, którzy jej podlegają. Cybernetyka społeczna nawiązuje do idei łączenia nauk społecznych i humanistycznych z naukami przyrodniczymi ścisłymi. Cybernetyka była wykorzystywana przez ideologię scjentystyczną. Scjentyzm przeceniał percepcję na niekorzyść praktyki. Traktował społeczeństwo jako zbiór biologicznych maszyn, nie zaś za inteligentne byty obdarzone refleksyjnością.

                                     

2. Nurty badawcze w cybernetyce społecznej

Psycho- i socjocybernetyka tworzona była w krajach bloku wschodniego, zwłaszcza w ZSRR, przez niektórych naukowców jako propagandowa odpowiedź władz sowieckich na cybernetykę Norberta Wienera. Na zachodzie istniała i istnieje socjocybernetyka, a nie z cybernetyki rozwijanej w krajach socjalistycznych. Stalinowska "krytyka” cybernetyki jako "pseudonauki burżuazyjnej” zaatakowała przede wszystkim uczniów Wienera, jak prof. Jana Trąbkę. Jednakże wielu naukowców uważa komunistyczne klony cybernetyki za pseudonaukę, które zniknęły wraz z rozpadem ZSRR.

Odmienne podejście od cybernetyki rozwijanej na zachodzie i wschodzie reprezentowali przedstawiciele tzw. polskiej szkoły psychocybernetyki i cybernetyki społecznej, której głównymi przedstawicielami są Marian Mazur, Józef Kossecki, Zbigniew F. Zaniewski, Olgierd Cetwiński, Władysław Szostak, Jolanta Wilsz, czy Wiesław W. Szczęsny. Zasadnicza różnica tkwi w sposobie traktowania opisywanych zjawisk. Cybernetyka rozwinęła się w trakcie i po II wojnie światowej na skutek potrzeb praktycznych. To spowodowało, że dominujące znaczenie osiągnęła cybernetyka techniczna, która bada i opisuje zjawiska deterministyczne także w ujęciu Norberta Wienera, w których określonemu bodźcowi zawsze odpowiada określone następstwo reakcja. Taka geneza języka naukowego pojęć powoduje trudności w przedstawianiu niedeterministycznych zjawisk społecznych. Dodatkowym utrudnieniem jest częste traktowanie przez cybernetyków odrębnych przestrzennie obiektów jako osobnych systemów, mimo iż niektóre z nich spełniają takie same funkcje są więc jednym systemem, co najwyżej składającym się kilku podsystemów. Zaś Marian Mazur opracował podstawy teoretyczne umożliwiające przedstawianie zjawisk społecznych w sposób ścisły m.in. rozróżnianie funkcji systemów od oddzielności przestrzennej obiektów i stochastyczny prawdopodobnościowy, w którym określonemu bodźcowi może odpowiadać wiele różnych następstw reakcji, zależnych od aktualnych stanów oddziałujących ze sobą systemów, bądź systemu i jego otoczenia traktowanego jako system. Tym samym umożliwiają one opisywanie procesów rzeczywiście obserwowanych w społeczeństwie.

Marian Mazur, stworzył teorię systemów autonomicznych, którą opublikował w swej książce "Cybernetyczna teoria układów samodzielnych” 1966, a następnie rozwinął w pracy "Cybernetyka i charakter” 1976. System autonomiczny, zgodnie z określeniem M. Mazura, jest to taki system, który ma zdolność do sterowania się i może przeciwdziałać utracie tej swojej zdolności; albo inaczej mówiąc, jest swoim własnym organizatorem i steruje się we własnym interesie. Konkretnym przypadkiem systemu autonomicznego jest człowiek gdyż spełnia wszystkie warunki określone dla s.a., a także zorganizowane społeczeństwo jak poprzednio. W związku z tym teoria ta dostarczyła skutecznych narzędzi do analizowania procesów sterowania postępowaniem ludzi. Na bazie omawianej teorii Józef Kossecki opracował podstawy teoretyczne polskiej szkoły "cybernetyki społecznej”. Wiesław W. Szczęsny pracujący głównie na UW rozwijał koncepcje M. Mazura w zakresie teorii wychowania, a zwłaszcza antropologii systemowej. Zbigniew F. Zaniewski pracujący na uczelniach i organizacjach edukacyjnych w Warszawie i Łodzi jest m.in. autorem wdrażanych w różnych zakładach przemysłowych kompleksowych taryfikatorów kwalifikacyjnych, czy oryginalnej metody opisu stanowisk pracy – InPOST, opracowanej na podstawie teorii systemów autonomicznych. W latach 80. zajmował się również zastosowaniem wspomnianej teorii w kryminologii.

                                     

3. Literatura

  • Kossecki J., Problemy sterowania społecznego. Wyd. PZGraf. RSW, Warszawa 1980.
  • Kossecki J., Cybernetyka społeczna. Wyd. 2 rozsz. PWN Warszawa 1981. ​ISBN 83-01-02314-7 ​.
  • Kisza A., Model cybernetyczny powstawania i działania prawa. Ossolineum, Wrocław 1970. Prace Wrocławskiego Towarzystwa Naukowego Seria A, Nr 133.
  • Kossecki J., Cybernetyka kultury. Wyd. PIW, Warszawa 1974. Seria: Biblioteka Myśli Współczesnej.
  • Kossecki J., Cybernetyczna analiza systemów i procesów społecznych. Wyd. WZiA WSP, Kielce 1996.
  • Biriukow B. W., Geller J. S., Cybernetyka w naukach humanistycznych. Wyd. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1983, s. 468. ​ISBN 83-04-01380-0 ​.
  • Kossecki J., Cybernetyka społeczna. PWN Warszawa 1975.
  • Mazur M., Homeostaza społeczna. CONCILIUM. Międzynarodowy Przegląd Teologiczny, 1-10, 1968, Poznań-Warszawa 1969, s. 250.
  • Lange O., Wstęp do cybernetyki ekonomicznej. PWN, Warszawa 1965. Seria: Informacja i Sterowanie.
  • Kossecki J., red., Cybernetyka społeczna. Wyd. WSP w Kielcach, Kielce 1976.
  • Mazur M., Cybernetyka i charakter. PIW, Warszawa 1976.
  • Wiener N., The Human Use of Human Beings: Cybernetics and Society. Da Capo Press, 1988. pierwsze wydanie 1950
  • Mazur M., Cybernetyczna teoria układów samodzielnych. PWN, Warszawa 1966.
  • Kempisty M., red., Mały słownik cybernetyczny. WP, Warszawa 1973, s. 408. hasło socjocybernetyka
  • Wiener N., Cybernetyka i społeczeństwo. KiW, Warszawa 1961.
  • Wiener N., Cybernetyka a społeczeństwo. Wyd. II popr. KiW, Warszawa 1961.
  • Klaus G., Cybernetyka i społeczeństwo. KiW, Warszawa 1970.
  • Kossecki J., Jak sterować społeczeństwem. Wyd. MAW, Warszawa 1984. ​ISBN 83-203-1799-1 ​ W książce podano błędny ​ISBN 82-203-1799-1 ​
  • Kossecki J., Tajniki sterowania ludźmi. Wyd. KAW, Warszawa 1984. ​ISBN 83-03-00422-0 ​.
  • Cetwiński O., Między buntem a pokorą. KiW, Warszawa 1986. ​ISBN 83-05-11555-0 ​.
  • Kossecki J., Wzajemne oddziaływania sterownicze państw jako układów samodzielnych. Wyd. WSP, Kielce 1980.
  • Zaniewski Z. F., Zarządzanie zasobami ludzkimi w oświacie w perspektywie społeczeństwa wiedzy: spojrzenie interdyscyplinarne. Wyd. popr. i uzup., Wyd. Fundacja Studiów i Badań Edukacyjnych, Warszawa 2003. ​ISBN 83-915039-4-1 ​.
  • Kossecki J., Elementy nowoczesnej wiedzy o sterowaniu ludźmi. Socjotechnika, socjocybernetyka, psychocybernetyka. Skrypt dla oficerów policji. Wyd. WZiA Akademii Świętokrzyskiej, Kielce 2001. ​ISBN 83-87798-18-5 ​.


                                     
  • technologicznymi, cybernetyka ekonomiczna automatyzacja i optymalizacja diagnostyki, planowania i zarządzania, cybernetyka społeczna socjocybernetyka
  • polskiej szkoły cybernetyki społecznej Mazur M., Cybernetyczna teoria układów samodzielnych. PWN, Warszawa 1966. Mazur M., Cybernetyka i charakter. Wyd
  • oraz tym, że stosują ścisłe kryteria. Są to m.in.: antropologia cybernetyka społeczna lub socjocybernetyka ekonomia etnografia geografia historia nauki
  • Wyd. WSP, Kielce 1980. Problemy sterowania społecznego Wyd. PZGraf. RSW, Warszawa 1980. Cybernetyka społeczna Wyd. 2 rozsz., PWN, Warszawa 1981. ISBN 83 - 01 - 02314 - 7
  • samodzielnych. PWN, Warszawa 1966. Mazur M., Cybernetyka i charakter. Wyd. 1, PIW, Warszawa 1976. Mazur M., Cybernetyka i charakter. Psychologia XXI wieku. Wyd
  • samodzielnych. PWN, Warszawa 1966. Mazur M., Cybernetyka i charakter. Wyd. 1, PIW, Warszawa 1976. Mazur M., Cybernetyka i charakter. Psychologia XXI wieku. Wyd
  • nauk technicznych, biologicznych i społecznych humanistycznych a także cybernetyki ogólnej i cybernetyki społecznej Kossecki J., Cybernetyczna analiza
  • analizuje typologie charakteru. W polskiej szkole psychocybernetyki i cybernetyki społecznej zapoczątkowanej przez Mariana Mazura, zespół sztywnych właściwości
  • samodzielnych, współtwórca i najważniejszy przedstawiciel polskiej szkoły cybernetyki Marian Mazur urodził się w rodzinie Mikołaja Mazura, blacharza, pracownika
  • sobie popieranie badań naukowych z dziedziny cybernetyki oraz popularyzację praktycznego zastosowania cybernetyki w gospodarce i społeczeństwie. Strukturę